1969: Bekerduel met een strafschoppenserie in strijd met de regels

‘Waarom zouden we de finale niet halen?’ vroeg trainer Bob Janse zich af na het bekertreffen tussen Excelsior en Holland Sport op 14 december 1969. In de voorgaande seizoenen had Excelsior al bewezen een gevreesde ‘cupfighter’ te zijn. In het seizoen 1967-1968 werd tweedeklasser Excelsior eerste in een poule met Feyenoord (0-0), RBC (5-0) en DFC (3-0). In de achtste finale werd vervolgens met 3-2 van Sittardia gewonnen, alvorens FC Twente Excelsior in de kwartfinale uitschakelde door een 0-2 overwinning in Rotterdam.
En in het seizoen 1968-1969 schakelde Excelsior Holland Sport uit door een 1-0 overwinning op eigen veld, waarna in de volgende ronde uit met 2-1 van SC Heerenveen werd verloren. De ploeg van Bob Janse liet echter zien niet vies te zijn van een stunt in het bekertoernooi. Niet voor niets keek de oefenmeester in december 1969 met vertrouwen uit naar het duel tussen eersteklasser Excelsior en eredivisionist Holland Sport uit Den Haag: ‘De hele week liep ik aan deze wedstrijd te denken. Excelsior heeft nu eenmaal een sterkere tegenstander nodig om tot bijzondere prestaties te komen.’

Strafschoppen
Er waren 7000 toeschouwers afgekomen op deze bekerstrijd, al was er ook een krant die sprak van 9000 toeschouwers. Het venijn van de wedstrijd zat vooral in het staartje, zo zou na 120 minuten voetbal blijken. Strafschoppen moesten dit duel beslissen en de manier waarop dit gebeurde, daaraan dank dit treffen z’n historische waarde. Want zelden werd een strijd vanaf elf meter beslist, terwijl de spelers de adem van de toeschouwers letterlijk in hun hals voelden.
Bob Janse had voor het duel tegen het favoriete Holland Sport de volgende elf spelers opgesteld: Bram Geilman; Gerrit den Butter, Wim Tetteroo, Freek Mühlenbruch, Jan Kleingeld; Rob de Boom, Aad den Butter; Thijs Libregts, Theo van Toledo, Thijs Kwakkernaat en Hans Bassant. Aan de kant van Holland Sport stonden onder meer Sjaak Roggeveen en Hans Dorjee opgesteld. Beiden zouden later bij Excelsior in dienst komen. Roggeveen als speler, Dorjee als trainer. De wedstrijd stond onder leiding van scheidsrechter Wim Schalks.

Onderschatting
Hoewel Holland Sport favoriet was voor deze bekerwedstrijd, was daar vooral in de eerste helft weinig van te merken. De ploeg had moeite met de inzet van Excelsior, dat van plan was alles te geven. En ook ‘in technisch en tactisch opzicht overtroefden zij de opponent’, zo stond in een wedstrijdverslag te lezen. Excelsior dicteerde de wedstrijd tot ver in de tweede helft, terwijl Holland Sport vooral ongeïnspireerd speelde. ‘We hebben onze tegenstander onderschat’, vond trainer Cor van der Hart van Holland Sport.
Na 35 minuten spelen kwam Excelsior verdiend op voorsprong. De voorzet was van Theo van Toledo, waarna Thijs Libregts kon scoren. Na rust werd het zelfs 2-0. Thijs Libregts plaatste een vrije trap in de voeten van Aad den Butter. Die was op volle snelheid en schoot de bal van enkele meters voor het doel achter de jonge keeper Jan Smits. Deze negentienjarige keeper speelde omdat zowel de vaste doelman als zijn vervanger in de lappenmand zat.
De spelers van Holland Sport raakten gaandeweg het duel steeds meer geïrriteerd en er werden steeds meer overtredingen gemaakt. Pas na de 2-0 leken zij door te hebben wat er op het spel stond. Niet alleen een plaats in de volgende bekerronde, maar ook een wedstrijdpremie van 350 gulden per speler. In een kwartier tijd kwam Holland Sport op gelijke hoogte. In de 27e minuut maakte Van Maurik 2-1 en drie minuten voor tijd zorgde Van der Bol voor 2-2.

Beslissing
‘We misten in de slotfase duidelijk kracht’, verklaarde Bob Janse na afloop. ‘Zelfs Libregts liep naar lucht te happen. Dat gepomp van Holland Sport ging zich wreken.’ Niet voor niets werd algemeen aangenomen dat Excelsior in de verlenging vrijwel zeker zou moeten capituleren voor de aanhoudende aanvallen van Holland Sport.
Jan Kleingeld kwam de moegestreden Rob de Boom vervangen, maar ook Thijs Libregts, Thijs Kwakkernaat en vooral Theo van Toledo bewogen volgens een verslag ‘uiterst moeizaam over de zware grasmat’. Excelsior had het moeilijk, maar Holland Sport kwam niet tot scoren. Na 120 minuten voetbal stond er 2-2 op het scorebord en moesten strafschoppen de beslissing brengen.
Een van de 7000 toeschouwers op Woudestein was Cees Groot. Hij vertelt: ‘Het was eerst afwachten welk doel zou worden gekozen voor het nemen van de strafschoppen. Toen de scheidsrechter naar het doel aan de noordzijde liep, vulde het veld zich al snel met mensen van de zuidzijde die de serie ook van nabij wilden meemaken. De mensen kwamen in drommen het veld op. Ik zat zelf op een bank achter de reclameborden aan de lange zijde, maar met al die mensen op het veld zouden de strafschoppen voor ons niet zichtbaar zijn. Daarom gingen ook wij het veld op.’

Machteloos
Dat er destijds nog geen hekken rond het veld stonden, maakte het voor de supporters gemakkelijk om het speelveld te betreden. Al snel vormde zich een cirkel van toeschouwers rond het strafschopgebied waar de beslissende penalty’s genomen moesten worden. Een verslaggever schatte dat zeker de helft van de 7000 toeschouwers op het veld stond. Op een krantenfoto zien we Thijs Libregts de aanloop nemen terwijl een enorme groep supporters rond het strafschopgebied toekijkt. Op een andere foto kijkt scheidsrechter Schalks een beetje ongeduldig naar de mensen op het veld, terwijl een politieagent naast hem ook niet lijkt te weten wat hij met de situatie aanmoet.
De strafschoppen op deze manier laten nemen, was in strijd met de regels. Ondanks pogingen daartoe, lukte het een handjevol suppoosten en politiemensen niet om de fans van het veld af te krijgen. Omdat het al schemerig werd, had scheidsrechter Wim Schalks niet lang meer om na te denken. Hij benaderde beide aanvoerders en nam een besluit, dat feitelijk in strijd was met de reglementen van de KNVB.
Schalks daarover tegen een aanwezige journalist: ‘De beide aanvoerders maakten geen bezwaar tegen de aanwezigheid van die toeschouwers. Wanneer er een paar mensen het veld oprennen is daar nog iets tegen te doen, maar wanneer er honderden tegelijk gaan hollen, sta je machteloos. Het was misschien beter geweest kort voor het einde van de verlenging te laten omroepen dat het streng verboden was het veld te betreden.’

Ongeconcentreerd
Omringd door supporters keken spelers en trainers van Excelsior en Holland Sport toe hoe deze strafschoppenserie zou gaan verlopen. Een fatsoenlijke aanloop was niet mogelijk en de spelers voelden de hete adem van de fans letterlijk in hun nek. De eerste strafschop werd genomen door Thijs Libregts. Hij schoot raak. De bal verdween in de rechterhoek, terwijl doelman Smits naar de andere kant dook.
Na hem kwam Jan Boskamp, de speler die door Feijenoord was uitgeleend aan Holland Sport. ‘Ik wilde die strafschop helemaal niet nemen, maar ik moest’, zei hij tegen een verslaggever. De aanloop was ‘ongeconcentreerd, ongeïnspireerd bijna’. Boskamp schoot de bal naast het doel in de mensenmassa.
Thijs Kwakkernaat schoot vervolgens raak namens Excelsior.
Hans Dorjee trof doel voor Holland Sport.
En Hans Bassant deed hetzelfde voor Excelsior.
Ook Sjaak Roggeveen schoot de bal achter Bram Geilman.
Na zes strafschoppen stond Excelsior met 3-2 voor.
Toen kwam Wim Tetteroo, wiens inzet door Smits werd gestopt.
Bram Geilman deed echter hetzelfde met de inzet van Paul Roodnat.
Na acht strafschoppen was de stand nog steeds 3-2 voor Excelsior. Jan Kleingeld - in de verlenging in het veld gekomen voor Rob de Boom - kon het duel beslissen in het voordeel van Excelsior. Staande tussen de supporters begon hij aan zijn aanloop. Hij raakte de bal en ‘als een raket flitste het door Kleingeld afgevuurde projectiel in het nylon’.

Tegen de regels
Excelsior won de wedstrijd en de fans vierden het feest met hun helden. Hoewel de strafschoppenserie tegen de regels was, kregen de gebeurtenissen van 14 december 1969 geen staartje. Beide clubs waren immers vooraf akkoord gegaan met de situatie. Meteen na afloop van Excelsior - Holland Sport werd er op Woudestein geloot voor de volgende ronde. KNVB-voorzitter Jos Coler liet onder meer Henk Zon lootjes trekken. Hij koppelde zijn Excelsior aan eredivisionist Telstar.
De ploeg van Bob Janse werd door de Velsenaren met 5-0 van de mat gewalst en was daardoor alsnog uitgeschakeld. In de competitie had Excelsior meer succes. Aan het eind van de rit stond de ploeg op de tweede plaats, die recht gaf op promotie naar de eredivisie.